NQK (hdvnbits.org | Subits)
Đầu tiên, tổ tiên ta đứng thẳng trên hai chân
Tồn tại bằng cách ăn xác chết và tận dụng cơ hội
nhưng sinh vật này có điều gì đó mới mẻ
Anh ta đã đi bước tiếp theo trên con đường trở thành con người
Câu chuyện này kể về cái khiến anh ta giống bạn
Tôi đang du hành ngược thời gian
Khoa học giúp ta xây dựng bức tranh về quá khứ
làm sống dậy tổ tiên đã khuất
Bạn hãy cùng tôi tham gia câu chuyện về loài người
THEO BƯỚC NGƯỜI TIỀN SỬ (Nguyễn Quốc Khánh dịch)
Nam Phi 1,5 triệu năm trước
Những người này là Homo ergaster.
Đã hai ngày nay họ theo dấu một con linh dương già
Họ đã đuổi nó đến tận đây
Dee!
Nhưng cuộc săn chưa phải đã chấm dứt
Con linh dương kiệt sức, nhưng chưa chết. Kinh nghiệm cho họ biết nên tấn công khi nào
Dee ajooti!
- A-wah. - Ajooti.
Hah! Racog! Hah! Racog!
Phí sức
Argh!
Sự thiếu kiên nhẫn của anh chàng đã khiến cả đoàn mất con mồi
Họ sẽ tiếp tục bị đói
Khi xem xét xương và di vật mà những người này về sau để lại
các nhà khoa học ngày nay sẽ biết được
vai trò của họ trong quá trình tiến hóa của bạn và tôi
Giờ ở nơi đây, châu Phi 1,5 triệu năm trước
ta còn có thể làm nhiều điều khác
Bằng cách quan sát sinh hoạt của họ
ta có thể thấy được mầm mống nhân tính đang nảy nở trong những người vượn này
và ta có thể thấy trong ta còn bao nhiêu phần người vượn
Nhưng trước hết thì phải theo kịp họ đã
Giữa trưa, 35 độ trong bóng râm
nhưng egraster vẫn có thể di chuyển những quãng đường dài với tốc độ cao
vì họ có hệ thống tản nhiệt tinh vi hơn bất kỳ loài động vật nào khác
Mũi dài, trông hiện đại làm mát làm ẩm không khí khi họ thở
Cơ thể không lông giúp tản nhiệt dễ hơn...
trên da có hàng triệu lỗ nhỏ
giúp họ không phải thở bằng miệng để kiểm soát thân nhiệt, mà họ đổ mồ hôi
Do đó khi các con vật khác tránh nắng trong bóng râm
thì người ergaster có thể sải bước dưới mặt trời
Họ còn có một điểm đặc biệt khác mà ta không nhìn thấy
bộ não lớn
Thực ra bộ não của ta hiện nay là thừa hưởng từ ergaster
Có lẽ ta sẽ hiểu tại sao ta lại có chung đặc điểm đó
bằng cách quan sát ergaster sử dụng bộ não lớn làm gì.
Trước hết, với bộ não lớn
ergaster có thể hiểu được thế giới xung quanh
không như các sinh vật khác trước đây
Những phát hiện của họ về thế giới
có tính cách mạng rất lớn
Đối với bạn và tôi, những trải nghiệm trong thế giới tự nhiên
chỉ là những vấn đề bình thường
nhưng với các loài động vật khác kể cả tổ tiên của ta
thì cuộc sống phụ thuộc vào điều đó
loài động vật nào cũng hiểu về môi trường của chúng
Con chim nhạn 5 tháng tuổi có thể tự bay
10.000 km từ Anh tới Nam Phi
dù trước đó chưa bay thế lần nào
Con voi trưởng thành
có thể nhớ chính xác chỗ nào có nước trong mùa khô
kể cả khi nó ở đó có một lần và đã cách nửa thế kỷ
Nhưng cho đến giờ
vẫn không có sinh vật nào có thể tổng hợp được kiến thức về thế giới
từ những manh mối không có liên quan ở xung quanh
không sinh vật nào có thể
nhìn những dấu vết để lại trong bùn thế này
mà biết được nó có ý nghĩa gì nếu trước đó chưa từng thấy
Có vẻ như đó là điều đơn giản nhất
Với bạn và tôi thì đúng là vậy
nhưng bạn nên biết rằng với chó, mèo, thậm chí là khỉ đầu chó
thì ndấu vết này chỉ là một vân nhỏ trên tấm thảm thiên nhiên
Trong tất cả các loài sinh vật chỉ có bạn và tôi khi nhìn những dấu này
có thể nói nó là gì: dấu chân
của một con vật đi về phía đó
Ergaster là sinh vật đã để lại kỹ năng đó cho ta
Với họ, đó là chìa khóa mở cánh cửa bí mật của thiên nhiên
Họ có thể hiểu là có một loại mây cụ thể
báo hiệu trời sắp mưa
rằng khi có một loài khác mới đến ví dụ như chim nhạn
thì có nghĩa rằng thời tiết đã đổi mùa, cơ hội mới đến
Kể cả khi họ chưa từng thấy một loài vật nào đó
thì họ vẫn có thể biết loài đó thế nào trong thế giới
Dù lúc nào cũng tồn tại những điều bí mật
nhưng cách ergaster quan sát thế giới này
là một mốc son trên con đường trở thành chúng ta
Hiểu được thế giới là điều kiện để kiểm soát được nó
Não lớn còn giúp ergaster làm nhiều việc khác
Họ đã có bước tiến vượt bậc về công nghệ
Họ đã tạo ra những chiếc rìu đá
Nặng và mạnh mẽ nhưng cũng có thể cắt chính xác
Điều đó thể hiện khả năng lập kế hoạch và tầm nhìn
và vì rìu này có ở khắp châu Phi
nên có nghĩa rằng họ đã biết học từ nhau
bí quyết tạo ra những công cụ đó
Một triệu rưỡi năm trước chúng ta
chiếc rìu này là vật tinh vi nhất trên hành tinh này
Bộ não lớn đã giúp thay đổ hoàn toàn lối sống của ergaster
nhưng vấn đề là
ta vẫn chưa thấy nhiệm vụ thực sự mà họ và ta sử dụng não để làm
Duy trì bộ não lớn quả là rất tốn kém
khi xét về mặt năng lượng mà não sử dụng
Não của ergaster luôn tiêu tốn nhiều năng lượng
tới một phần 6 tổng lượng ca-lo mà họ ăn, uống vào mỗi ngày
Vậy sự tồn tại của một bộ máy tốn kém vậy
hẳn có ý nghĩa sống còn tới sự tồn tại của những người này
Đúng vậy. Họ cần tới nó
để giải quyết vấn đề phức tạp nhất trên thới giới của họ
Và điều phức tạp nhất trong thế giới của ergaster
cũng không khác với vấn đề phức tạp trong thế giới của ta
Đó không phải là công cụ hay là để theo dấu
không phải để biết khi con thú đã hấp hối chưa
Mà bạn cần bộ não lớn để
hiểu những người khác
Ergaster làm việc tập thể khi đi tìm con mồi
theo dấu con mồi giết con mồi
Họ còn mang thức ăn về
để chia sẻ cho những cá nhân khác trong nhóm. Thịt không chỉ là thực phẩm
mà còn là phương tiện để thỏa thuận về sau
Đối với anh chàng trẻ, cái răng cá sấu này có thể có ích
Hầu hết mọi thứ về ergaster đã mang lại những lợi ích lớn lao
trong các mối quan hệ mới mẻ và phức tạp
... ví dụ như việc họ đổ mồ hôi chứ không thở dốc
ngay cả khi làm việc nặng
Điều này khiến họ kiểm soát hơi thở tốt hơn
giải phóng cơ thể để làm những việc có ích hơn
Giải phóng cơ thể để có thể tạo ra âm thanh
Ergaster là thế hệ tổ tiên đầu tiên có được
cái mà ta sau này gọi là tiếng nói
và sử dụng nó để giao tiếp với nhau
đã trở thành điểm mấu chốt trong lối sống của họ
Nếu bạn ở châu phi cách đây một triệu rưỡi năm
và đi tìm một nhóm Homo Ergaster trên đường đi săn trở về
thì rất có thể là trước khi nhìn thấy họ thì bạn đã nghe thấy rồi
Ergaster không có nơi ở cố định
mà di chuyển khắp nơi tùy theo chỗ nào tìm được thức ăn
Mỗi cá nhân đều tự kiếm ăn từ những cái tìm thấy xung quanh
nhưng việc đám đi săn trở về với thịt để chia sẻ
luôn là sự kiện đặc biệt
Cảnh này trước đây trái đất chưa từng có
một nhóm động vật tập trung lại không phải để an toàn về số lượng
không phải để theo một con đực đầu đàn
mà do một điều gì đó mạnh mẽ hơn nhiều
sự gắn bó trong gia đình và bạn bè
Giúp người khác và được người khác giúp
là chất kết dính giữa những người này
từ việc bà mẹ cho thực phẩm và giúp đứa con đang mang thai
tới việc hình thành một mối quan hệ mới
sự kết đôi giữa đực và cái
và sống "đơn thê" trong một khoảng thời gian
Để tự giúp mình trong thế giới mới mẻ, phụ thuộc lẫn nhau này
ergaster đã phát triển gen biến dị đặc biệt
Ayi darshi!
Chúng tôi cho rằng họ là thế hệ đầu tiên trong lịch sử chúng ta
có những khoảng trắng trong mắt giống chúng ta
Darshi! Oo voozu?
Giống ta, họ có thể nhìn thấu tâm can kẻ khác...
Darshi! Keema hoot!
và thể hiện, với chỉ một cái liếc, những ẩn ý sâu xa
Voozu.
Đối với tay thợ săn trẻ này, cái anh ta có từ cuộc đi săn còn hơn cả thực phẩm
Đó là tiền. Anh ta sử dụng để mua một bạn tình
- Wa-ha? - Chiccatoo. Chiccatoo.
Cái răng ăn cắp này đã cải thiện ấn tượng tốt
- Borjoo! - Borjoo.
Anh ta hẳn không chỉ hữu dụng mà còn dũng cảm
Rất hữu dụng!
Nhưng cô nàng này dường như không chỉ có một kẻ ve vãn
Đối với ergaster, chẳng có gì tệ hơn là
đơn độc và không kiếm được bạn tình
Hành vi bạo lực diễn ra một cách bột phát và đáng sợ
nhưng đó lại là một phần cuộc sống tập thể vốn phức tạp
việc xây dựng được xã hội
nơi không chỉ có kẻ thù mà còn có thêm bạn bè
đã tạo ra cho ergaster thêm nhiều tiềm năng phát triển
Cùng với khả năng kiểm soát tốt môi trường
điều đó đã giúp họ làm được những việc chưa từng có
trong lịch sử tiến hóa của con người trên trái đất
Điều đó giúp họ có khả năng rời bỏ cái nôi đã sinh ra: Châu Phi
để tiến tới và phát triển tại những nơi khác trên trái đất
Đầu tiên là họ đi theo dòng sông Nile chảy cắt ngang châu Phi
đi vào Trung Đông
số lượng càng ngày càng đông
họ tiếp tục đi trong quá trình tìm kiếm thức ăn
đến châu Á họ là những người đầu tiên
đặt chân lên phía bên này của trái đất
đến tận vùng phía nam Trung Quốc
chuyến đi này kéo dài hàng ngàn năm trời
họ đi xa đến nỗi khi ta tìm thấy họ
ta phải đặt tên mới cho họ - Homo erectus
Đây là những người lần đầu tiên
thấy được những điều kỳ diệu của thế giới phương đông
Cần lưu ý rắng khi phát hiện ra những người châu Á đầu tiên này
ta không thấy dấu tích của rìu đá
như họ hàng của họ sử dụng ở châu Âu
Có thể là họ đã có được công cụ khác, dễ sử dụng hơn
và ở thế giới mới này công cụ đó ở khắp nơi
tre
Erectus sống ở nơi mà công cụ mọc thành cây
- Bedeck! - Bedeck!
Nai và lợn rừng nhỏ có ở mọi nơi trong những cánh rừng tre rậm rạp
nhưng erectus không kén chọn
Te! Guloo! Oot! Oot!
họ sẵn sàng thay đổi thực đơn hàng ngày
Dần dần, tổ tiên ta sẽ thay đổi thế giới mà trước đó không loài nào làm được
Nhiều sinh vật sẽ ngáng đường và sẽ bị gạt sang lề
nhưng không phải lúc này
bất chấp mọi khả năng của erectus
ở đây mọi điều vẫn còn mới mẻ và vẫn còn đáng sợ
ví dụ như loài Gigantopithecus một loài vượn cổ đại, cao tới 3 mét
King Kong thực sự
Nhưng dần dần, quyền lực sẽ được chuyển giao
Dobey chay?
Erectus rất mạnh mẽ có khả năng thích nghi cao
và trong bối cảnh châu Á cổ đại họ sẽ sống tốt
Và như vậy, tổ tiên có não lớn của ta phát triển nhanh trên cả hành tinh
Dường như thế giới hiện đại chẳng còn xa nữa....
... nhưng không phải vậy
Ta hãy cùng đi tiếp tới một triệu năm sau đó
rồi bạn sẽ thấy những điều rất quan trọng
những điều cho thấy sự khác biệt lớn lao
giữa những người này: tổ tiên ta với bạn và tôi
Giờ ta lại ở châu Phi
Ta đã đi tiếp 1 triệu năm
nhưng tổ tiên ta vẫn dậm chân tại chỗ
Đây là những gì còn lại sau bữa ăn của tổ tiên ta
sau 1 triệu năm kể từ khi ta thấy họ sử dụng rìu đá
Giờ thì họ dùng gì?
vẫn là một cái rìu đá cầm tay
chẳng khác chút gì
so với rìu mà ergaster làm ra cách đây một triệu năm
trong cả quãng thời gian đó công nghệ của họ không nhích một ly
Họ chẳng nghĩ tới việc làm một việc đơn giản
là gắn cái lưỡi rìu đá vào đầu một cái gậy để làm một ngọn giáo
Trong thời hiện đại, kể từ khi anh em nhà Wright bay thử
tới thành tựu chinh phục không gian chỉ không đầy 100 năm
từ điện tín tới nhắn tin không đầy 10 năm
Ergaster chẳng làm thêm được gì trong 1 triệu năm
Bạn có thể tưởng tượng được sự trì trệ trong suy nghĩ đó?
Tổ tiên ta làm rìu đá giống như chim xây tổ
Họ không suy nghĩ cứ làm thôi
Việc tổ tiên ta phát minh ra công nghệ tốt hơn
cũng như việc chim quyết định làm mái cho cái tổ
Không phải tổ tiên ta ngu dốt đâu
mà não của họ không làm việc giống như ta
Phải có cái gì đó lớn lao khiến cách suy nghĩ đó thay đổi
một cú huých cho sự tăng tốc trong suy nghĩ
có thể ta biết đó là điều gì
Ta không biết chính xác là ở đâu và khi nào
nhưng vào khoảng thời gian này tổ tiên ta đã gặp cái này
có thể trước đó họ đã thấy lửa trong các vụ cháy rừng, hay sét
nhưng có một lúc nào đó
họ biết cách sử dụng lửa để sưởi ấm, để bảo vệ: làm công cụ
rồi cuộc sống của họ thay đổi vĩnh viễn
Đột nhiên, không như các loài khác trước đó
họ đã kiểm soát được thế giới...
đêm tối không còn làm họ sợ hãi mà là một điều mới mẻ
đến lúc ra khỏi rừng già để tồn tại
đến lúc để suy nghĩ phát triển
Có lẽ họ cảm thấy gì đó như ta
khi ta nhìn vào ngọn lửa trong thời đại của mình
Có lẽ đó là bóng dáng của những suy nghĩ cổ xưa
trở lại với ta khi ta làm vậy
Vậy phải chăng lửa đã làm thay đổi
không chỉ cách sống của tổ tiên ta
mà còn cả cách họ suy nghĩ??
phải chăng lửa đã phá tan xiếng xích, khiến ý tưởng bay cao?
phải chăng lửa, trong những thế hệ kế tiếp, giúp họ trở thành như ta?
Ta chẳng thể biết được
nhưng có điều chắc chắn là nơi đây trong ánh lửa an toàn
mọi điều dường như đều là có thể.
Nguyễn Quốc Khánh dịch hdvnbits.org
Trong phần kế tiếp
ta sẽ chứng kiến cuộc chiến tồn tại trong một thế giới khó khăn
và biết được điểm mốc cuối cùng để họ trở thành bạn và tôi.